Larga Vista: Kaso ng Hacienda San Antonio- Sta. Isabel: Patunay na kontra-magsasaka ang CARP


Elizabeth Principe

HAYAAN ninyong isalaysay ko ang nangyari sa Hacienda San Antonio- Sta. Isabel (HSA-SI). Malawak na matabang kapatagan ang HSA-IS. Ang 13,085 ektarya nito ay tahanan sa higit na limang libong pamilya ng magsasaka sa mga bayan ng Ilagan, Delfin-Albano, at Quirino sa Isabela. Bago ito inagaw ng mga Kastila, pinagpala ng matabang lupa at ilog ang mga Ibanag na tubo sa lugar. Ngunit nang inagaw ito ng Kastilang Compania de Tabacalera, itinakdang tabako lamang ang itanim, at para matrabaho ang malawak na lugar, kumuha ng mga Ilocano mula rehiyon ng Ilocos, mga kilalang masisipag at batido na sa pagtatanim ng tabako.

Sa kasunduan ng Compania de Tabacalera at kolonyal na gobyerno ng Pilipinas, makaraan ang 100 taon (1882-1982) saka lamang maisasarili ang lupa ng mga magsasaka. Ang tabako na halos taun-taon ay nananalo ng ginto sa internasyunal na mga paligsahan ay bunga ng dugo, pawis, at luha ng mga magsasaka. Dinaya sila ng Tabacalera sa timbangan at klasipikasyon ng tabako; ang kaunting perang kabayaran sa kanila ay kulang na kulang na ipambili ng makakain at iba pang pangangailangan. Latigo at pagpaso ng sigarilyo sa katawan ng magsasaka ang parusa ng tauhan ng Tabacalera kapag nahuli silang nagbenta ng tabako sa negosyante sa mahusay na presyo. Maraming inalila at hinalay na kababaihan na ang pamilya ay may malaking utang o di makabayad ng utang. Sa 100 taon, tiniis ng mga magsasaka ang pagtatanim ng tabako na may pinakamabigat na trabaho sa lahat ng itinatanim na produkto sa bansa.

Ang saya ng mga magsasaka nang magtatapos na ang 100 taon; sa wakas, mapapasakanila na ang lupa na minana pa sa ninuno ang pagbubungkal. Subalit napunas ang galak nang pumasok noong 1979 ang ANCA (kumpanya ni Antonio Carag, isang dummy ni Eduardo Cojuangco, Jr.). Sinimulan nang patalsikin ang mga magsasaka para itransporma sa agribusiness ang lugar.

Nagkutsabahan sina Eduardo Cojuanco, Jr. at ang diktador na si Ferdinand Marcos sa plano na agawin ang lupa. Para maipatupad ito, masidhing karahasang militar ang ipinakat ng diktadura, kinordon ng kampo-militar ang maraming baryo. Maraming labanan ang naganap sa pagitan ng Armed Forces of the Philippines, Philippine Constabulary, at New People’s Army. Maraming lider-masa at rebolusyonaryo ang pinatay, tinortyur, ikinulong, hinalay at tinakot; maraming bahay at bukid ang binuldoser. Tinakot, hinaras, at tiniktikan maging ang mga taong-simbahan.

Tumutol at lumaban ang mga magsasaka, sinuportahan sila ng simbahan at ginabayan ng rebolusyonaryong kilusan. Naganap ang hindi malilimutang pangyayari na hindi nagmisa si Obispo Purungganan sa bisperas ng Pasko bilang protesta sa karahasang militar na ang pinakahuli ay ang pagsalakay sa palasyo ng obispo. Ilang kumpanya ang narekluta ng NPA mula sa lugar. Sa paglaban sa diktadura, dakila ang pakikibaka ng masa na ginanap sa HSA-SI. Malawak ang pagkilos ng masa na legal, mala-legal, at ilegal. Nagrurok ito noong 1982 nang 30,000 magsasaka nga HSA-SI at sa mga paligid pang asyenda ang tumawid ng Ilog Cagayan sa gitna ng gabi para makarating sila kinabukasan sa kapitolyo ng Ilagan para magmartsa. Di alintana ang mga baril ng militar, itinaas nila ang mga plakard na may nakasulat na “Ariin nang Libre ang Lupa.”

Napanday ang malapad na suporta para sa magsasaka sa probinsya, sa bansa at maging sa labas ng bansa; nailantad at naihiwalay naman ang tambalang Marcos-Cojuangco, Jr. hanggang napilitang umatras ang ANCA. Subalit sa halip na ibalik sa magsasaka ang lupa, inagaw ng diktador ang tagumpay, ipinailalim ito sa bogus nitong reporma sa lupa, ang Presidential Decree 27. Nangahulugan ito na magbabayad pa ng amortisasyon ng 15 taon ang mga magsasaka.

Napilitan ang mga magsasaka na mag-amortisa mula 1983. Ngunit nang naging batas noong ika-10 ng Hunyo, 1988 ang Republic Act 6657 o Comprehensive Agrarian Reform Law, na mas kilala bilang Comprehensive Agrarian Reform Program, pinag-ulit sa Year 1 ang pagbabayad ng amortisasyon ng 30 taon ng mga magsasaka.

Sa pagdaan ng panahon, may ilan lamang ang tuluy-tuloy na nakapag-amortisa, marami ang di tuluy-tuloy na nakabayad dahil sa taas ng amortisasyon at palaging lugi ang magsasaka sa paglalim ng bagsak sa presyo ng produkto nila gayung walang humpay ang pagtaas ng gastusin sa produksiyon.

Hanggang noong taong 2005, inanunsiyo ng Land Bank of the Philippines na ipo-foreclose na ang buong asyenda sa loob ng dalawa hanggang apat na taon. Dahil marami raw ang hindi nakasunod sa regular na amortisasyon at hindi na “economically feasible,” ayon sa Section 65 ng RA 6657 at Section 20 ng Local Government Code. Damay pati ang iilan na regular na nakapag-amortisa. Saan na napunta ang perang inihulog ng mga regular at di-regular na nag-amortisa?

Kanino na mapupunta ang lupa? Kay Eduardo Cojuangco, Jr. Itutuloy niya ang nauntol na pangangamkam noong 1982. Gagawing agribusiness ang lugar, patatamnan ng cassava, at iba pa. Lalong lumayo na mapasamagsasaka ang lupa na pangako ng CARP. Mabuti pa ang pangako na 100 taon ng Tabacalera, tinotoo nilang iniwan ang lugar. Subalit sa bogus, kontra-magsasaka, at mapanlinlang na reporma sa lupa, isinabatas na mawawalan ng karapatan sa lupa ang mga magsasaka hindi lamang sa dami ng butas ng CARP kundi sa aktuwal na nilalaman nito.

Lumipad na sa hangin ang magic ng CARP. Matapos ang mahabang panahon, nailantad na ang mga pangil ng mapangamkam nitong layunin.

Adhikain at pangarap ng mga magsasaka na Ariin nang Libre ang Lupa. Binayaran na nila ito ng dugo, luha, at pawis nang higit pa sa 126 taon. Hindi ba morally at historically na makatarungan na sa kanila ang lupa nang walang binabayarang amortisasyon?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: