Nang magbalikwas ang bata


Kenneth Roland A. Guda


Sa harap ng matinding pandarahas, di-nangingimi at kusang lumalahok sa panlipunang pagbabago ang mga bata. (KR Guda)

PAYAT pero makisig si Jerome (di tunay na pangalan) para sa isang 17 anyos na bata. Palibhasa’y tulad ng napakaraming kabataan, maaga siyang nagtrabaho sa bukid. Mga magsasaka sa Prosperidad, Agusan del Sur ang kanyang pamilya.

Karaniwang araw lang sana para sa kanila ang Marso 23, 2007 nang maganap ang di-makalimutang pangyayari. “Galing kami sa kabilang baryo (nagsaka), pauwi,” sabi ni Jerome.

Kasama niya ang mga pinsang pawang mga menor-de-edad, at ilang kabaryong nagtrabaho noon sa bukid. Habang naglalakad, nagulat sila sa malakas na putukan. Napadapa si Jerome at ang iba pa. Tantiya nila, may naganap na engkuwentro sa pagitan ng rebeldeng New People’s Army (NPA) at mga sundalo.

Nakalublob pa sila sa mga damuhan nang, tamang tama, dumaan ang mga sundalo ng 29th Infantry Battalion ng Philippine Army. Ikinagulat ng mga magsasaka ang mga sundalo. Sino ba naman ang hindi: tatlong 6×6 na trak at isang armored personnel carrier ang sumalubong sa kanila.

Nakalublob sila sa mga damuhan – sapat na itong pruweba para sa mga sundalo na mga NPA sina Jerome. Sa kabila ng mga pagtanggi, pinaratangan sila ng mga sundalo bilang mga miyembro ng NPA. “Tinadyakan sa tagiliran ‘yung pinsan ko,” sabi niya. Isinakay sila sa APC, at dinala sa kampo ng naturang yunit ng militar.

Apat na araw na ikinulong ng mga sundalo si Jerome, ang mga pinsan niya at mga kasamahan. Di pinayagan ang mga kaanak nila na makita sina Jerome. Sa ikaapat na araw, laking gulat na lamang nila nang iprisinta sila sa isang press conference ng midya. Ayon sa militar, mga NPA daw sila. Mga batang-batang rebelde. Mga “child soldier“.

Naulit ito kinabukasan. Dinala ng mga sundalo sina Jerome sa Maynila, at sa isang presscon, muling pinakilala bilang batang mga rekrut ng mga rebelde – patunay raw sa kalupitan ng NPA sa mga bata.

Paris Principles

Tunay ngang pinagmalupitan si Jerome. Pero sa pagkakataong iyon, hindi mga rebelde kundi mga militar ang nagmalupit.

Kung isasaalang-alang ang tinaguriang Paris Principles na nilagdaan ng 58 miyembro ng United Nations (UN) noong Pebrero 2007 na siyang nagsisilbing international guidelines para sa paglahok sa mga bata (edad 17 anyos pababa) sa armadong tunggalian, maaaring maituring ngang “child soldier” o batang sundalo si Jerome. Kung nga sumusuporta ang komunidad niya sa Agusan del Sur sa mga rebelde, maituturing ngang batang sundalo na siya sa ilalim ng Paris Principles.

Ang Paris Principles ang tinutuntungang pamantayan ngayon sa daigdig hinggil sa mga bata ng armadong tunggalian. Nakabatay sa pag-aaral ni Graca Macel noong 1996, nakasaad sa mga prinsipyong ito na maituturing na batang sundalo hindi lamang iyong mga batang direktang inarmasan at kalahok sa armadong pakikipaglaban, kundi pati iyong di-armado pero may tungkulin sa kabuuang armadong kilusan. Sa deklarasyong “Cape Town Principles” ni Macel, pinakahulugan ang terminong “child soldier” bilang indibidwal na “may edad na mababa sa 18 anyos na bahagi sa regular o iregular na armadong puwersa o armadong grupo sa kanyang kapasidad bilang, pero di nakalimita sa pagiging, cook, porter, tagadala ng mensahe at sinumang sumasama sa mga grupong ito maliban sa mga miyembro ng pamilya.”

Sa pagsusuri ni Prop. Judy Taguiwalo at ng mga iskolar ng Congress of Teachers and Educators for Nationalism and Democracy (Contend), napag-alamang halos buung-buong nakabatay ang Cape Town Principles pati na ang Paris Principles sa maraming karanasan ng batang sundalo sa Africa.

Sa pag-aaral na itong pinamagatang “Uncounted Lives Once More: The Paris Documents and Children of Communities in Struggle,” binatikos ng Contend ang Paris Principles na tinataguyod ngayon ng UN. Anila, masyadong simplistiko ang naturang dokumento dahil nakabatay lamang ito sa karanasan ng isang lugar kung saan maraming armadong grupo na namumuwersang magrekluta ng mga batang sundalo. Sinabi ng Contend na hindi aplikable ang dokumentong ito sa mga lugar tulad ng Pilipinas kung saan “boluntaryong sumusuporta ang mga bata sa isang konteksto ng insurhensiyang nakabase sa komunidad” tulad ng NPA.

Dahil hindi napag-iba ng Paris Documents ang karanasan ng Africa sa karanasan ng mga bansang tulad ng Pilipinas, lalong inilalagay nito sa peligro ang mga bata. Una, kapag nabansagang “child soldier” ang batang di-armado pero sumusuporta sa NPA (sa mga pamamaraang maliban sa pag-aarmas), maaari na itong matarget ng Armed Forces of the Philippines (AFP) bilang kaaway nito sa giyera. Halimbawa nito ang kaso ng siyam-na-taong si Grecil Buya noong 2007 na matapos mapaslang ng Philippine Army sa Timog Mindanao ay ipinalabas ng Army na isang 12-taong-gulang na batang sundalo ng NPA.

Nabaril na, pinagbintangan pa

Sa Baggao, Cagayan noong Enero 2007, naging matindi ang operasyong militar ng 17th Infantry Battalion ng Army laban sa NPA. Nagsilikas ang sibilyang mga residente. Pero sa pagitan ng mga operasyon, pinilit na bumalik ng ilan. Kasama na dito ang 16-anyos na si Janice, at ilang kaibigan niyang kaeskuwela at dalawang nakatatanda.

Pero naabutan sila sa kalsada ng militar. Walang warning shot, agad silang pinaulanan ng bala. Agad na tinamaan si Janice at ang kaibigan sa binti. “Tumatakbo ako, pero hindi ko agad namalayan na may sugat ako,” kuwento ni Janice sa Pinoy Weekly. “Pagtingin ko sa binti ko, puno na ng dugo. Nanghina na ako.”

Tinakbo sila sa ospital na malayo sa kanilang baryo. Kinabukasan, habang nagpapagaling sa ospital, nabalitaan na lamang nilang itinuring na silang “sugatang mga rebelde” ng Army sa ulat nito sa radyo.

Sa pagbibintang sa kanila bilang mga rebelde, ayon sa Children’s Rehabilitation Center (CRC), pinalalabas ng militar na lehitimong nabaril sina Janice. Ito mismo anila ang mapanganib sa Paris Principles: sa pamamagitan ng pagpapalawak ng kahulugan ng “child soldier”, lumalawak din ang saklaw ng mga “lehitimong” target ng ginagamitan ng armadong puwersa ng gobyerno.

Bukod dito – at pinakamalubha, ayon sa pagsusuri ng Contend – ay ang pagtanggi ng Paris Principles sa karapatan ng mga bata na lumahok sa makabuluhang pagbabago ng kanilang mga kalagayan sa komunidad at lipunan. Sa maraming pagkakataon, boluntaryong aktibong lumalahok ang mga bata sa rebolusyonaryong kilusan dahil nakikita nila, kahit sa murang edad, na makatarungan ang labang nilalahukan.

Nasa preambulo mismo ng 1948 United Nations Declaration of Human Rights ang karapatan ng mga mamamayan na bumalikwas laban sa tiraniya,” ayon sa Contend. “Lumalabas na kumbinyenteng binabalewala ng Paris Documents ang karapatan ng taumbayan na palayain ang sarili laban sa panunupil – isang legal na prinsipyong kiniklala sa daigidig para sa mga kilusan para sa pambansang kalayaan.”

Maging si Graca Machel, ayon sa Contend, ay kumilala sa karapatan ng mga bata na lumahok sa panlipunang pagbabago. Sinipi nito ang sinulat ni Machel: “Sa kabilang banda, mahalagang sabihin na maaari ring yakapin at lumaban para sa panlipunang mga tunguhin, relihiyosong ekspresyon, pagpapasya sa sarili o pambansang kalayaan ang mga bata. Tulad ng nangyari sa South Africa at iba pang okupadong teritoryo, maaari silang lumahok sa pakikibaka para sa pampulitikang kalayaan.”

Kuwestiyon sa Paris Principles

Sa pakikipagdiyalogo kamakailan ng Pilipinong mga grupong tagapagtaguyod ng karapatan ng mga bata tulad ng CRC sa pecial representative of the UN Secretary General for children and armed conflict na si Radhika Coomaraswamy, lumalabas na tali ang UN sa implementasyon ng Paris Principles. Kung kaya, inaasahang sisingilin nito ang dalawang rebolusyonaryong kilusan sa bansa – ang Communist Party of the Philippines-New People’s Army-National Democratic Front (CPP-NPA-NDF) at ang Moro Islamic Liberation Front (MILF) – sa di pagtupad sa istriktong istandard ng Paris Principles.

Ilang beses nang tumugon ang NDF sa akusasyong pilit na nagrerekluta ito ng mga bata para sa NPA. Anila, taong 1988 pa nang unang idineklara ng NDF sa mga puwersa nito na kailangang 18 anyos pataas ang lahat ng maaarmasan sa ilalim ng NPA. Sa bahagi naman ng MILF, mariing itinatanggi ni Atty. Musib Buat, abogado ng grupo, ang akusasyon ng Armed Forces of the Philippines na may mga batang mujahideen sa kanilang hanay.

Ang ibig sabihin kasi ng ‘kampo’ sa amin ay komunidad. Halimbawa, ang Kampo Abubakar (kampo ng NILF noong panahon ng gobyernong Estrada) ay isang komunidad. Kaya may mga bata riyan,” sabi ni Buat.

Sa mga komunidad na saklaw ng NDF at MILF, pasok sa kategorya ng mga “di aktibong lahok sa armadong digmaan pero tumutulong sa armadong mga grupo” ang mga bata rito. Pero kapwa nila idinidiin na hindi “batang sundalo” ang mga ito hangga’t hindi nag-aarmas.

Sa kabilang panig, inakusahan ng CRC ang gobyernong Arroyo at AFP na pangunahing tagapaglabag ng karapatan ng mga bata. Sa nasabing diyalogo kay Coomaraswamy, inihapag ng CRC ang kaso nina Jerome at Janice bilang patunay ng malay na pagtarget ng AFP sa mga bata sa giyera nito kontra insurhensiya.

Kabilang pa sa iprinisinta ang mga kaso nina: (1) Junior, 13 anyos, miyembro ng tribong Bagobo Klata sa Davao del Sur, na nawalan ng ama matapos paulanan ng bala ng militar ang kanilang bahay; (2) Ivy, 14-anyos sa Compostela Valley, na kabilang sa pinagbantaan at inakusahan ng mga militar na tagsuporta ng NPA kung kaya lumikas kasama ang mga kabaryo; at (3) Joy, 15-anyos na tatlong beses na hinalay ng isang sundalong nagbanta sa kanyang pamilya at nagsabing “wala kang magagawa dahil sundalo kami at may baril kami.”

Sa mga kasong ito, malinaw ang pagkabiktima ng mga bata sa kamay ng mga sundalo ng gobyernong Arroyo. Pinagmalupitan sila ng mga puwersang dapat sanang mangangalaga sa kanilang mga karapatan. Sa mga kalagayang ito, hindi na marahil nakakapagtaka ang kagustuhan maging ng mga bata na lumahok sa rebolusyonaryong mga kilusan – sa pamamagitan ng pagtulong dito kahit na hindi pa sila puwedeng humawak ng armas.

PinoyWeekly

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: