Ang Pelikula bilang Pabaong Amerikano at Inobasyong Filipino


Ang kasaysayan ng pelikulang Filipino, dulot ng simulain at pabaong ng Amerikanong kolonialismo, ay kasaysayan ng politika at politikal na ideolohiya. Ang isa ring ginawa ng postwar na pamamayagpag at pagiging global na dominant ng Hollywood films ay dalawang bagay: una, panghinain ang lokal na industriya ng maraming bansa, kasama ang Pilipinas sa huling bahagi ng 1990s, at pag-takeover ng Hollywood hindi lang sa boxoffice kundi pati na rin ang mimicking ng lokal na pelikula sa narrative conventions ng Hollywood films; ikalawa, ang umiigting na softselling ng Hollywood sa ideolohiyang Amerikano na dati ay pumapabor sa Cold War na naging neoliberal rhetorics sa kasalukuyan, o ang pamamayagpag naman ng ideolohikal na cover ng Amerikanong pragmatikong ideolohiya sa kanyang global war on terror na nag-iwan sa bansang ito bilang natitirang global hegemon sa militar na usapin. Hindi kakatwa na matagal nang naging global hegemon ang pelikulang nito, ang Hollywood, bago pa man maabot ng US ang pagiging pinakamilitaristikong kapangyarihan sa mundo.

Ang huli kong nais tumbukin ay ang isa pang inobasyon ng lokal na industriya ng pelikula sa Hollywood—ang pagsasalin ng kolektibong ethos sa pribadong karakter at bida sa pelikula.

NI ROLAND TOLENTINO
KULTURANG POPULAR KULTURA
Bulatlat

Malinaw ang simulain at intensyon ng pagdala ng kolonialismong Amerikano ng pelikula. Kahit pa nauna nang pumasok ang pelikula sa Pilipinas sa kasagsagan ng paghahanda para sa digmaan laban sa mga Kastila noong 1895, ang taon din ng pagpasok ng unang planta ng kuryente sa bansa, at ilan pang pag-aangkat ng teknikal na inobasyon sa pagtangkilik matapos nito, taong 1898 na halos magkasabay na bumaba si Adminal George Dewey matapos ng matagumpay na maigsing Battle of Manila Bay, at ang cameraman nito para mag-record ng pang-araw-araw na buhay sa bagong Amerikanong kolonya.

Kikilalanin ang mga pelikula bilang bahagi ng paperprint collection na matatagpuan pa rin sa Library of Cognress, at may mga titulo ito, tulad ng Rout of the Filipinos; Capture of the Trenches in Candaba; Aguinaldo’s Navy; Battle of Mr. Ariat (sic); An Historic Feat; Pack Train, General Bell’s Expedition; 25th Infantry; Bridge Traffic, Manila; The Escalta (sic), Manila; A Filipino Cock Fight; Unloading Lighters, Manila; Water Buffalo, Manila; Troops Ships for the Philippines; at Filipino Scouts, Musical Drill, at St. Louis Exposition.

Ang “Philippine insurgency” ay magka-capture sa imahinasyon ng Amerika na magbabago ang global na demand mula sa dokumentaryong uri ng pelikula tungo sa maiikling naratibo. Ang mga “actuality films” ay shinoot sa likod-bahay ng imbentor na si Thomas Edison sa New Jersey, at ang mga aktor na gumaganap na Filipino, tulad nang depiksyon sa Amerikanong negro, ay pinintahan ng itim sa mukha at katawan. Ni-restage ang digmaan sa studio, at may mga titulo itong tulad ng U.S. Troops and Red Cross in the Trenches Before Caloocan (June 5, 1899), Advance of Kansas Volunteers at Caloocan (June 5, 1899), at The American Soldier in Love and War (July 9, 1903).

Hindi ito ang unang pagkakataon na gagamitin ng US ang pelikula para sa hayagang ideolohikal na proyekto nito. Sa panahon ng Cold War, tatampok ang relasyon ng US sa Pilipinas bilang mahalagang lunsaran ng anti-komunismo. Ayon sa US National Archives and Records Administration, “mayroong nakalistang 48 produksyon ang US Information Agency at USAID para o tungkol sa Pilipinas.” Kasama rito ang tig-isang pelikulang gawa ni Manuel Conde, Give Us This Day, at Lamberto Avellana, Huk sa Bagong Pamumuhay, dalawa sa pinakamahalagang direktor sa kasaysayan ng pelikula sa bansa. May account din na si Conde ay gumawa pa ng isang pelikula, Krus sa Kawayan (1956) na mayroong tatlong bersyon sa wikang Tagalog, Vietnamese at ingles.

Aangakatin din ng Pilipinas ang ilang modelo ng Amerikanong filmmaking: ang studio system bilang business model sa efisyenteng paggawa ng pelikula (na sa bansa ay magkakaroon ng kakatwang gendered na perspektiba sa paghawak ng matriaka sa mga studio, mula kay Dona Sisang ng LVN hanggang kay Mother Lily ng Regal Films, at mga Tsino at lokal na negosyante may ugnay sa mga politiko at ibang industriya sa bansa); ang star system na lumilikha ng di lamang ng ikonikong status ng bida kundi pati na rin ang sentralidad ng bida sa proseso ng produksyon; at mula rito—at malamang, higit sa lahat—ang pag-aartista bilang lehitimong aspirasyon ng panlipunang mobilidad ng kabataan: lalo na sa kasalukuyan, na ang pag-aartista ay rurok ng magiging pag-unlad ng katawang kapital (body/corporeal capital); kaya rito, ang kakatwang formasyon ng kasalukuyang studio bilang kabahagi ng media conglomerates na nagtitiyak ng patuloy na sirkulasyon ng pelikula bilang sentral sa multi-media na produksyon (glossy magazines, recording studio, television companies, events management, cable television, at talent management), at kung gayon, ang pananatili ng kabataang katawan bilang sentral sa pribadong pangangapital.

Hindi naman reaktibo ang pambansang industriya at pamahalaan sa pagpasok ng pabaon ng Amerikanong kolonialismo. May continuity itong reappropriation ng pelikula ng lokal na makinarya ng pelikula. Namayagpag na sa apat na golden age ng cinema, o ang mayayabong na yugto ng masining at mapanuring pelikula sa kasaysayan nito sa bansa: una, sa prewar period na umabot na sa 50 pelikula ang nalilikha kada taon, at tanging apat na pelikula na lamang ang may nananatiling extant mula sa panahong ito; ikalawa, ang 1950s na unang nagpakilala sa lokal na industriya sa global na pamilihan, tulad ng Genghis Khan, Anak Dalita, at Badjao; ikatlo, ang panahon ng Marcos dictatorship, mula 1970s hanggang 1980s na bookended ng mga pelikula ni Lino Brocka na Maynila sa Kuko ng Liwanag (1975) at Orapronobis (1989); at ang kasalukuyang pamamayagpag ng tinatawag na Philippine independent cinema, na gawa sa mas demokratikong teknolohiya ng digicam, mas maliit na budget at lahok ang mga karakter aktor.

Si Ferdinand Marcos ang unang epektibong gagamit sa pelikula bilang politikal na instrumento. Integral ang pelikulang Iginuhit ng Tadhana (1965) sa kanyang pagkahalal at ang Pinagbuklod ng Langit (1969) para sa kanyang reeleksyon. Ang nauna sa kanya, si Diosdado Macapagal ay gumamit ng The Macapagal Story (1963) at Ang Daigdig ng mga Api (1965), ang bio at campaign movie na ipinantapat sa biofilm ni Marcos, at idinirek nina Lamberto Avellana, Eddie Romero at Gerardo de Leon, mga importanteng figura na magiging National Artists sa hinaharap. Si Gerry de Leon din ang nagdirek ng kasabayang pelikula ni Marcos. Ang sinimulang produksyon ng biofilm sa panahong ito ay mamamayagpag sa susunod na mga pambansang eleksyon sa post-Marcos era, na may resultang hindi katagumpayan. Bawat mahahalagang politikong nagnais mahalal bilang senador at pangulo ay nagkaroon ng biofilm, tulad nina Ruben Torres at Alredo Lim. Ang pinakamatagumpay na gagamit ng pelikula para sa politika ay ang mga ikonikong artistang hinubog ng sarili nilang studio, sina Joseph Estrada at Fernando Poe, Jr. na ang substansya ay ang kolektibong identifikasyon sa inaaping masa. Kakatwa na mula sa pelikulang bakbakan nanggagaling ang kasalukuyang mga senador, kasama ang second-generation na action stars, tulad nina Lito Lapid, Bong Revilla, Jr., at Jinggoy Estrada.

Ang kasaysayan ng pelikulang Filipino, dulot ng simulain at pabaong ng Amerikanong kolonialismo, ay kasaysayan ng politika at politikal na ideolohiya. Ang isa ring ginawa ng postwar na pamamayagpag at pagiging global na dominant ng Hollywood films ay dalawang bagay: una, panghinain ang lokal na industriya ng maraming bansa, kasama ang Pilipinas sa huling bahagi ng 1990s, at pag-takeover ng Hollywood hindi lang sa boxoffice kundi pati na rin ang mimicking ng lokal na pelikula sa narrative conventions ng Hollywood films; ikalawa, ang umiigting na softselling ng Hollywood sa ideolohiyang Amerikano na dati ay pumapabor sa Cold War na naging neoliberal rhetorics sa kasalukuyan, o ang pamamayagpag naman ng ideolohikal na cover ng Amerikanong pragmatikong ideolohiya sa kanyang global war on terror na nag-iwan sa bansang ito bilang natitirang global hegemon sa militar na usapin. Hindi kakatwa na matagal nang naging global hegemon ang pelikulang nito, ang Hollywood, bago pa man maabot ng US ang pagiging pinakamilitaristikong kapangyarihan sa mundo.

Ang huli kong nais tumbukin ay ang isa pang inobasyon ng lokal na industriya ng pelikula sa Hollywood—ang pagsasalin ng kolektibong ethos sa pribadong karakter at bida sa pelikula. Sa pamamagitan ng melodrama na matatagpuan sa lahat ng genre ng pelikula—mula social melodrama hanggang aksyon na ang bida ay lalake, sa bomba film hanggang sa horror film—ang anxiedad ng kolektibo ay natutunghayan, mapapalawig pero sa katapusan ng pelikula, magkakaroon lamang ng rekurso, tulad sa panlipunang antas, sa indibidwal na resolusyon. Mabigat ang mga pelikulang Filipino—kung bomba, ito ay ukol sa gahasa at kahalayan ng babaeng bida; sa aksyon, ang pang-aabuso sa moral na lalake, at ang kanyang panunumbas at paghahanap ng katarungan—na sa kabigatan nito, o ang kapasidad na ilahok ang historikal sa indibidwal na problema, ay hindi kailanman lubos na natutumbasan ng pagwawakas ng pelikula.

At ito ang pelikulang pinapanood ng marami, kahit pa naging tunay na gitnang uring karanasan ang aktwal na panonood sa multiplex na sinehan. Sa kasalukuyang indie cinema at ang propensidad nitong itampok ang mga karakter na latak sa pinakalatak, ito ang governmentalidad o ang kalakaran ng kalakaran ng governance, o ng maigting nitong failure sa buhay ng mamamayan ng bansa sa pang-araw-araw na pagdanas ng kanilang buhay. Kung sa panahon ng golden age ni Marcos ay natutunghayan ang dialog sa diktadura—dahil wala namang hayag na bumatikos sa martial law nito—sa pamamagitan ng affect ng masisikip at claustrophobic na lugar at mga mabubuting taong lumulubog unti-unti sa kumunoy ng panlipunang kasadlakan, ang kasalukuyang pelikula ay nagdadala sa usapin ng mas matingkad na voyeurismo, dahil sa kasalukuyang dispensasyon ng kapangyarihan, sa imeldific legacy ni Imelda kay Bayani Fernando, halimbawa, nililikha ang naghihikahos na mamamayan bilang invisible. Ang melodrama sa pelikula ang nagpapakita na hindi ito lubos na nagaganap.(Bulatlat.com)

Sipi mula kay Jose B. Capino, “Prsethetic Hysteria: Staging the Cold War in Filipino/American Docudrama”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: